Przegląd Wielkopolski nr 72 (2/2006)
Stanisław Słopień, Od redaktora
Ten numer „Przeglądu Wielkopolski” trafia do Czytelników w 50. rocznicę Poznańskiego
Czerwca 1956 roku.
Składamy hołd wszystkim poległym, wyrażamy swój wielki szacunek i wdzięczność dla
uczestników tego wiekopomnego wydarzenia i jesteśmy przeświadczeni, że Poznański
Czerwiec ’56 zasługuje na trwałą obecność w zbiorowej pamięci naszego narodu. W
miarę naszych możliwości chcemy przyczyniać się również do tego, udostępniając nasze
łamy nie tylko dla tekstów okolicznościowych, lecz przede wszystkim dla kolejnych
propozycji odczytywania znaczenia wydarzeń czerwcowych dla historii i dla rozwoju
regionu, kraju i Europy.
Mamy nadzieję, że następne pokolenia przyznają tym wydarzeniom właściwe miejsce
w historii Polski, że będą one dla nich częścią tradycji żywej. Oby służyły temu
zarówno podejmowane w ramach obchodów 50. rocznicy inicjatywy obliczone na wprowadzenie
motywów Poznańskiego Czerwca do kultury wysokiej, jak i ich obecność w kulturze
popularnej, czy wreszcie – w marketingowym wizerunku Poznania.
Wielokroć – i nie tylko na tych łamach – bywały prezentowane opinie, że Poznań i
Wielkopolska (relacje wzajemne tych dwóch bytów to problem sam w sobie „wart poznania”)
nie potrafią szans związanych z rocznicami wielkich wydarzeń wykorzystać. Przede
wszystkim szans na najszerzej pojmowaną aktywizację oraz integrację społeczności
regionalnej. Niektóre możliwości i przykłady ukazuje w tym numerze „Przeglądu…”
Józef Olejniczak, relacjonując przebieg obchodów oraz dzieląc się refleksjami w
związku z 250. rocznicą urodzin Stanisława Staszica. Może obchody 50. rocznicy Poznańskiego
Czerwca zapoczątkują nową w tej dziedzinie jakość?
Bliska jest mi teza, podzielana w tym numerze przez Włodzimierza Branieckiego, że
bez Czerwca 1956 nie byłoby potem, po wielu latach, polskiego Sierpnia 1980, a Poznański
Czerwiec jest równocześnie świadectwem ciągłości wielkopolskich tradycji patriotycznych.
Sądzę również, że do tychże tradycji należały w wieku XX: Powstanie Wielkopolskie
1918-1919 roku i poprzedzający je Polski Sejm Dzielnicowy, udział Wielkopolski w
polskim exodusie na Zachód po roku 1945, łącznie z dorobkiem Polskiej Myśli Zachodniej.
Z tego właśnie względu cieszę się, że możemy w tym numerze opublikować tekst Krzysztofa
Kwaśniewskiego. Jeśli jego autor pozwoli, chciałbym dedykować go regionalistom polskim,
nie tylko z Ziem Zachodnich i Północnych, z okazji VIII Kongresu Regionalnych Towarzystw
Kultury w Warszawie.
Tegoroczny kongres regionalistów polskich odbywa się pod hasłem „Ojczyzna najwyższą
wartością dziedzictwa narodowego”, identycznym z tytułem tekstu Kazimierza Denka
w „PW” 2005 nr 1. Tematyka obrad obejmuje między innymi zagadnienia: rodowody, doświadczenia
oraz kondycja polskiego regionalizmu, główne wyzwania współczesności, podstawy intelektualne
regionalizmu społeczno-kulturalnego, formy i metody aktywizacji społeczności lokalnych,
metodyka animacji ruchów społeczno-kulturalnych, kształtowanie tożsamości regionalnej
a wartości narodowe, edukacja historyczna oraz wychowanie patriotyczne w rodzinie
i organizacjach pozarządowych, partnerstwo samorządów i ruchów społecznych. Wśród
autorów referatów znajdują się wybitni uczeni od lat współpracujący z ruchem regionalnym.
Organizatorem Kongresu jest powstały w roku 2002 ogólnopolski związek stowarzyszeń
Ruch Stowarzyszeń Regionalnych RP, którego II Walne Zgromadzenie Delegatów odbędzie
się po zakończeniu Kongresu również w Warszawie. Według stanu na 21 marca roku 2006
ta ogólnopolska organizacja zrzeszała 187 stowarzyszeń ze wszystkich województw,
w tym 20 z Wielkopolski. Od czasu poprzedniego Kongresu (Gorzów Wlkp. 2002) na naszych
łamach mieliśmy przyjemność publikować zarówno szereg tekstów dotyczących funkcjonowania
ogólnopolskiej reprezentacji regionalistów, jak też tekstów napisanych przez autorów
regionalistów z całej Polski. Życzymy Ruchowi Stowarzyszeń Regionalnych RP udanego
Kongresu, decyzji programowych i organizacyjnych, które będą inspirować oraz wielostronnie
wspierać jego ogniwa terenowe.
Bardzo się cieszę z kontaktu z Jackiem Durskim, urodzonym w Poznaniu pisarzem, artystą
malarzem, rzeźbiarzem i grafikiem, którego „dobrym miejscem na Ziemi” pozostał podrawicki
Jutrosin, miejsce urodzenia jego ojca. Wyłaniający się z fragmentów jego prozy obraz
Poznania uzupełnia w ciekawy, też osobisty, lecz w inny sposób, tekst Anity Bittner
o poznańskiej farze.
W kolejnych tekstach prezentujemy biogramy współczesnych wielkopolskich regionalistów:
profesor Marii Wikarjakowej oraz janowieckiego przedsiębiorcy i społecznika Andrzeja
Graclika.
Kim był zmarły 30 kwietnia 2006 roku w Indiach o. Marian Żelazek, zapewne nasi Czytelnicy
wiedzą. Artur Kijas przypomina jego związki z Wielkopolską. Ryszard Marciniak snuje
natomiast serdeczne wspomnienia o Adamie Tadeuszu księciu Czartoryskim, który dożył
wśród nas, w podpoznańskim Puszczykowie, 97. roku życia i odszedł 10 lutego 2006
r.
Nasza redakcja uczestniczy w akcji „Masz głos – masz wybór” zainicjowanej przez
Fundację im. Stefana Batorego i Stowarzyszenie Szkoła Liderów. Zainteresowanie współobywateli
sprawami Wielkopolski i zachęcanie ich do uczestnictwa w życiu publicznym to cel
przyświecający nam od lat dwudziestu. Popularyzujemy wiedzę o regionie, ze szczególnym
uwzględnieniem jego historii, kultury i rozwoju. Publikujemy teksty pomocne we wszechstronnym
poznawaniu Wielkopolski, edukacji oraz działalności obywatelskiej. Patriotyzm lokalny
traktujemy jako podstawę uczestnictwa we współpracy z innymi regionami i krajami.
Tworzymy forum wymiany myśli, doświadczeń, opinii oraz inspiracji dla przedstawicieli
nauki i praktyki. Z zaproszenia do publikowania na naszych łamach tekstów – wizytówek
wielkopolskich małych ojczyzn skorzystało już sporo władz samorządowych, ten numer
przynosi kolejne przykłady. W maju roku 2006 w Słupcy obradował Sejmik Wielkopolskich
Regionalistów, podejmując zagadnienie kluczowe dla przyszłości społeczeństwa obywatelskiego:
relacji pomiędzy samorządami lokalnymi a stowarzyszeniami regionalnymi. Zarówno
przebieg tej debaty, jak też zaprezentowane uczestnikom Sejmiku doświadczenia powiatu
słupeckiego i gminy Lądek napawają optymizmem. Regionalne stowarzyszenia kultury
podejmują własne inicjatywy na rzecz wzmocnienia wśród współobywateli, także tych
wybranych do władz samorządowych, poczucia współodpowiedzialności za podejmowane
decyzje. Zgłaszając akces do akcji „Masz głos – masz wybór”, „Przegląd…” zamierza
także wspierać i popularyzować takie przedsięwzięcia, jak: identyfikowanie problemów
Wielkopolski i przeprowadzenie spotkań z zainteresowanymi obywatelami, publiczne
debaty z udziałem mieszkańców i kandydatów do Sejmiku Województwa Wielkopolskiego,
zachęcanie mieszkańców Wielkopolski do uczestnictwa w wyborach.