Przegląd Wielkopolski nr 75 (1/2007)
Stanisław Słopień, Od redaktora
Przegląd Wielkopolski, kwartalnik wydawany przez
Wielkopolskie Towarzystwo Kulturalne w Poznaniu rozpoczyna swój dwudziesty pierwszy rok. Nawiązuje on do profilu miesięcznika
pod tym samym tytułem wydawanego w roku 1939 oraz w latach 1946-1947 przez Jana
Jachowskiego (redaktor Józef Krasoń). Jeszcze wcześniej, dokładnie sto czterdzieści
lat temu, swój Przegląd Wielkopolski Historyczny i Literacki zapoczątkował Emil
Kierski, którego inicjatywa upadła jednak po dwóch latach, bez żadnej tego zapowiedzi.
Nasz Przegląd jest na tym tle wyjątkowo długowieczny i gdyby sukces mierzyć tą właśnie
miarą…
Emil Kierski był trzy lata młodszy od Karola Libelta, też absolwentem gimnazjum
Marii Magdaleny, uczestnikiem powstania listopadowego i powstania 1848 roku, współpracownikiem
wielu czasopism, działaczem Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego. Wcześniej
był jednym z głównych działaczy Towarzystwa Zbieraczów Starożytności Krajowych w
Szamotułach (1840), którego zbiory przekazano później PTPN w Poznaniu, o czym pisze
w tym numerze Urszula Ćwirlej.
W 1835 roku powstało Kasyno Gostyńskie (zob. tekst Jana Poprawy),do którego członków
należał miedzy innymi Karol Marcinkowski, od 1841 prezes Towarzystwa Naukowej Pomocy
w Poznaniu (w skład pierwszej Dyrekcji wchodziło trzech członków Kasyna). W rok
po powstaniu TPN w Poznaniu ówczesny bibliotekarz Kasyna Edmund Bojanowski przekazał
(1858) bibliotekę do Poznania, co dało zaczątek Bibliotece PTPN.
Przykładów współpracy organizacji i osób działających lokalnie z instytucjami i
liderami społecznymi znanymi w całej Wielkopolsce było znacznie więcej. Poziom samoorganizacji
Wielkopolan w XIX i początku XX wieku imponuje i stanowi ciągle żywe źródło inspiracji.
Jubileuszowy rok Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk obfituje w okazje sprzyjające
kontynuacji oraz nowym pomysłom w tym zakresie. (Zob. tekst Bolesława Święciochowskiego
o Wrześni oraz inne – pomieszczone w rubryce Towarzystwa regionalne szkołą Wielkopolan).
Postacią pierwszoplanową tego numeru jest Karol Libelt. Jacek Wiesiołowski przybliża
sylwetkę tego urodzonego 8 kwietnia 1807 roku na poznańskim Chwaliszewie jednego
z najwybitniejszych polskich filozofów, publicystów i działaczy politycznych. (Dlaczego
brak jego nazwiska w niedawno wydanej książce Marii Janion Niesamowita Słowiańszczyzna?!).
Adam Kusz pokazuje autora między innymi rozprawy O miłości Ojczyzny (przypomnianej
przez PTPN – dziękujemy i czekamy na O odwadze cywilnej) na ziemi gołanieckiej,
gdzie Libelt spędził trzydzieści lat swego życia, umarł i został pochowany. Warto
dodać, że Rada Miasta i Gminy Gołańcz ogłosiła rok 2007 Rokiem Karola Libelta. Dziękujemy
księdzu proboszczowi Janowi Dzierle za wzorową dbałość i renowację kościoła pod
wezwaniem św. Andrzeja Apostoła w Czeszewie wraz z otoczeniem oraz kryptą - miejscem
spoczynku szczątków Libelta i jego rodziny. Widok dworu Libelta jest nadal przygnębiający,
lecz widzieliśmy tam drabinę – znak, że zaczyna się coś dziać i tam.
Towarzystwo Miłośników Ziemi Gołanieckiej, pomysłodawca Roku Libelta jest również
organizatorem ogólnopolskiego Indywidualnego Rajdu Śladami Karola Libelta. Rajd
trwa od 1 maja do 30 września i zachęca do odwiedzenia 46 miejscowości w ośmiu województwach.
W tym numerze Przeglądu Czytelnik znajdzie jeszcze sylwetki kilku innych wybitnych
Wielkopolan. Niektórym z nich poświęcono całe książki. Autorka jednej z nich, Maria
Baar pisze o bohaterze swojej książki Piotrze Palińskim - nauczycielu, redaktorze,
pisarzu i regionaliście. Henryk Zieliński dokłada do zainicjowanego przez nas Słownika
biograficznego Polskiego Sejmu Dzielnicowego życiorys ks. Franciszka Ruszczyńskiego
– delegata Mikstatu na Polski Sejm Dzielnicowy. Z opóźnieniem dotarła do nas książka
Grzegorza Łukomskiego Bernard Chrzanowski 1861 – 1944. Biografia Polaka Zachodniokresowego.
To książka o człowieku – instytucji, między innymi delegacie na Sejm Dzielnicowy.
Także jednym z najwybitniejszych działaczy Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, którego
140-lecie powstania (we Lwowie) obchodzono w lutym 2007. w Poznaniu i którego wielkopolskie
tradycje przybliża kolekcjoner i pasjonat Tadeusz Panowicz.
Kontynuujemy tradycyjne rubryki: Z Wielkopolski, Z korespondencji Wielkopolan i
Z półki Wielkopolanina. Niektóre z nich z zaczątkami innowacji, których na razie
nie definiujemy.
Dziękujemy Księdzu Arcybiskupowi za udostępnienie nam do druku tekstu kazania wygłoszonego
w Farze Poznańskiej 3 grudnia 2006. roku na Dni Wielkopolski. Przytoczony przez
Księdza Arcybiskupa cytat z wiersza Marii Konopnickiej przyjmujemy za motto Księgi
życzeń dla Wielkopolski, do której Ksiądz Arcybiskup był uprzejmy się wpisać wtedy
w Farze.
Staramy się służyć rozwojowi, popularyzacji oraz promocji wiedzy o regionie. Krzewimy
patriotyzm lokalny, otwarty na inne regiony i kraje. Rozwijamy i promujemy tradycyjne
oraz nowe formy uczestnictwa w kulturze i życiu publicznym, w tym ustawicznej edukacji
kulturalnej. Umożliwiamy wymianę myśli, doświadczeń, opinii oraz inspiracji pomiędzy
teoretykami i praktykami.
Od czasu wznowienia „Przeglądu” w roku 1977 cieszymy się pomocą oraz współpracą,
najczęściej bezinteresowną, wielu wybitnych uczonych oraz działaczy gospodarczych,
samorządowych i społecznych, nauczycieli i regionalistów. Ciągle staramy się o powiększanie
ich liczby.
Zapraszamy na nasze łamy również osoby pracę naukową i popularyzację wiedzy o regionie
rozpoczynające oraz wszystkich badaczy i zbieraczy osobliwości regionalnych.
W nawiązaniu do założeń dawnych pism o tym samym tytule szczególnie zależy nam na:
- artykułach na temat zagadnień ogólnoprzyrodniczych, geograficznych, prehistorycznych,
historycznych, osadniczych obyczajowych, oświatowych, językowych, gospodarczych;
- artykułach z dziedziny literatury, teatru, filmu, muzyki i sztuki;
- wiadomościach o życiu kulturalnym w miastach i wsiach, gminach i powiatach;
- informacjach o organizacjach pozarządowych, o dawnym i dzisiejszym wyglądzie miast,
osiedli, domów, zaginionych i pielęgnowanych dotychczas zabawach, strojach, zwyczajach
towarzyskich, handlowych i zawodowych itd.;
- praktycznych wskazówkach co do sposobów oraz metod realizacji projektów społeczno-kulturalnych
oraz przeprowadzania badań regionalnych.
Powyższe uwagi kierujemy zwłaszcza do nowych Czytelników, w tym do radnych wybranych
do władz samorządowych 12 listopada 2006 roku - wojewódzkich, powiatowych i gminnych,
którym dedykowaliśmy poprzedni numer zapraszając do wspólnego myślenia o Wielkopolsce.
Odnośnie tytułu naszego kwartalnika wyjaśniamy, że dla odróżnienia od naszych niedościgłych
poprzedników wyraz Wielkopolski w tytule traktujemy jako rzeczownik a nie przymiotnik.
Jesteśmy zatem Przeglądem Wielkopolski a nie Przeglądem Wielkopolskim.
Stanisław Słopień