Maciej Klimczak. Przemówienie na VII Kongresie 

  Panie Przewodniczący, Delegaci i Goście Kongresu, Panowie Parlamentarzyści,

  Szanowni Gospodarze,  Panie Wojewodo, Panie Prezydencie i wszystkie osoby, których w tej chwili już wymieniać nie będę, ale których obecność na tej sali świadczy o randze i powadze tego Kongresu.

 VII Kongres Regionalnych Towarzystw Kultury jest faktem ważnym i znaczącym  w krajobrazie wydarzeń życia kulturalnego kraju.

Najwyższe forum regionalistów polskich dokona bowiem oceny dorobku towarzystw za upływającą kadencję lat 1998 – 2002. W sporządzaniu tego bilansu osiągnięć będzie towarzyszyć refleksja - jak w obiektywnych warunkach mijającego czterolecia stowarzyszenia regionalne odnajdywały swoje miejsce w otaczającej rzeczywistości oraz utwierdzały podmiotowość w życiu społecznym.

Bardzo korzystnie zbiega się to w czasie z wyrażoną niedawno zapowiedzią Prezesa Rady Ministrów Pana Leszka Millera o wysokim usytuowaniu kultury i edukacji wśród priorytetów polityki rządu w roku przyszłym. Wymagać to będzie rozważnej oceny dorobku i sformułowania zrównoważonego programu partnerstwa wobec tak daleko idących propozycji.

Dyskusyjne forum kongresowe będzie tym samym największą choć obecnie nie jedyną trybuną wymiany doświadczeń oraz miejscem, gdzie można podzielić się z innymi pasjonatami nabytą praktyką i pozyskaną wiedzą. W tym czasie w Warszawie rozpoczyna się Forum Inicjatyw Pozarządowych, gdzie autonomiczne aktywności obywatelskie są prezentowane szerokiej publiczności. Wiem od Pana Przewodniczącego, że reprezentacja regionalistów polskich w tym Forum uczestniczy.

Wśród nieomal czterdziestu tysięcy organizacji pozarządowych regionaliści stanowią grupę szczególną. Grupę o ugruntowanej tradycji, zakorzenioną, w wielu przypadkach wybitną i zauważalną w społecznościach lokalnych.

Dzięki tym przymiotom delegaci zgromadzeni na Kongresie mają pełną legitymację do projektowania przyszłości ruchu regionalnego.

Odnosząc się do przeszłości miłośnicy „małych ojczyzn” - mam taką nadzieję - podejmą próby sformułowania wizji przyszłych zamierzeń biorąc pod uwagę całość doświadczeń minionych lat. Zarówno tych doświadczeń, które były doświadczeniami korzystnymi, które przynoszą nowe impulsy do działania, jak i tych które powodują, że należy się zastanowić, jak poprawić wybrane konkretne sytuacje. Zapewne delegaci wyartykułują strategiczne kierunki działania na najbliższe lata i taktyczne cele. Jest to niezbędne jeśli funkcja partnerstwa pomiędzy Ministerstwem Kultury a stowarzyszeniami regionalnymi ma się stać faktem.

Szanowni Państwo !

Stwierdzenie, że regionalne towarzystwa kultury są ważnym czynnikiem dla jakości życia kulturalnego Polsce, ma istotne podstawy. Kondycja towarzystw: organizacyjna, intelektualna i finansowa wpływa na ilość i wartość merytoryczną różnorodnych przedsięwzięć dokonujących się w sferze kultury. Ma wpływ na wymiar partnerstwa z administracją publiczną i innymi podmiotami.

Obszar aktywności kulturalnej i stopień intensywności działań regionalistów wpływa również bezpośrednio na uczestnictwo w kulturze środowisk lokalnych, bo przecież to Wy Szanowni Państwo potraficie najtrafniej rozpoznać potrzeby i preferencje kulturalne własnego środowiska w regionie. To Wy możecie wypełnić przestrzeń życia kulturalnego swojej „małej ojczyzny” zanim zacznie się ona wypełniać mgłą bylejakości i błahości kulturalnej. To towarzystwa regionalne stwarzają możliwości do rozwoju jednostek, do samorealizacji osobowości, do spontaniczności działania. Dzięki różnorodności i bogactwu treści, których bezpośrednim źródłem są ludzie, miejsce i tradycja. Twórcze ożywienie kulturalne i intelektualne w „małych ojczyznach” kształtuje i umacnia więzi społeczne, co dla transformującej i przekształcającej się naszej ojczyzny jest nie bez znaczenia. Wytwarza się bowiem wartościowe i nieocenione spoiwo społeczne.      

Towarzystw regionalne wyraziście zaznaczają swoją obecność  w zróżnicowanym nurcie ruchu społeczno-kulturalnego kraju. Cechą regionalizmu jest jego masowość - około 1400 działających towarzystw oraz skala zasięgu oddziaływania.

Innym ważnym wyróżnikiem jest silne społeczne zaangażowanie na rzecz rozwoju kulturalnego własnego środowiska, umiejętność jednoczenia sił ludzkich, zdolność do wyzwalania działań charakteryzujących się ofiarnością, dbałość o pomnożenie dorobku materialnego i duchowego odziedziczonego po minionych pokoleniach.

Towarzystwom regionalnym przypada szczególna rola zwłaszcza obecnie w związku z integracją europejską i otwarciem przestrzeni europejskiej. Mają one szanse kształtowania nowej świadomości, rozbudzania zrozumienia własnej lokalnej kultury i tradycji oraz motywowania konieczności transformacji Europy. Europa, z którą się integrujemy będzie się zmieniać i nasze wspólne działania będą miały na to wpływ niepodważalny. Poprzez kulturę w regionach można uczyć życia w nowej przestrzeni z zachowaniem polskiej tożsamości oraz dziedzictwa narodowego.

Od patriotyzmu lokalnego poprzez patriotyzm narodowy ku uniwersum dorobku kultury człowieka - taka dewiza w aktualnej dekadzie powinna przyświecać regionalistom polskim.

Szanowni Państwo !

Ostatni program polityki kulturalnej przyjęty został przez Radę Ministrów prawie 10 lat temu.

 Zmiany w ustrojowym i ekonomicznym kontekście funkcjonowania Polski w ostatnim dziesięcioleciu, a także proces integracji europejskiej warunkują potrzebę ponownego zdefiniowania polityki kulturalnej. To redefiniowanie dotyczy wszystkich uczestników publicznego dialogu o sprawach kultury a zatem również nas wszystkich na tej sali.

Za sprawą drugiego etapu reformy administracyjnej kraju, w wyniku dokonanej w 1999 roku decentralizacji państwa za znaczną część polityki kulturalnej ponosi współodpowiedzialność władza samorządowa. Wpisanie kultury do zadań własnych samorządów terytorialnych spowodowało, iż musiały one wypracować własne, oparte  o potrzeby środowiska programy w zakresie kultury.

Sfera kultury znalazła odzwierciedlenie w opracowywanych przez samorządy strategiach rozwoju regionalnego. Przy wielu takich strategiach pracują obecnie instytucje rządowe. Narodowe Centrum Kultury wykorzystując doświadczenia własne i innych instytucji Ministerstwa Kultury oraz uwzględniając zamierzenia administracji rządowej, współpracuje aktualnie z województwem świętokrzyskim, a w przyszłości podejmie współpracę z innymi województwami.

W związku z decentralizacją zadań państwa, zmianami organizacyjnymi i ustrojowymi, zmieniała się również struktura budżetu. Budżet państwa nie jest już największym źródłem finansowania kultury. Pozostaje jednak źródłem finansowania projektów szczególnie znaczących dla całego kraju.

Zadania finansowania kultury, w znacznym stopniu przejmują jednostki samorządu terytorialnego, dlatego też Ministerstwo Kultury wspiera władzę samorządową oraz organizacje pozarządowe instrumentami prawnymi. Jesteśmy cały czas w trakcie głębokiego namysłu i refleksji, i to merytorycznej, i to aksjologicznej nad tym, jak to powinny w XXI w. wyglądać regulacje prawne dotyczące spraw kultury, żeby nie poddawane były one procesom destrukcyjnym.

Podejmujemy również efektywną współpracę z innymi resortami. Współpraca ta w ostatnich latach przybiera coraz lepszy kształt i przynosi coraz lepsze owoce.

Przygotowywane w Ministerstwie Kultury regulacje prawne mają na celu określenie ram prawno-organizacyjnych prowadzenia działalności kulturalnej w Polsce oraz zasad, według których państwo będzie sprawowało mecenat nad kulturą. Proponujemy w nich system organizacji i finansowania instytucji kultury odpowiadający właściwym dla gospodarki rynkowej w demokratycznym państwie zasadom funkcjonowania instytucji publicznych i dysponowania środkami publicznymi. Taki system, który zapewni kulturze warunki do swobodnego funkcjonowania.

Zadaniem nowych regulacji będzie wykreowanie sytuacji zachęcających do sponsorowania kultury przez podmioty spoza sektora publicznego a jednocześnie zminimalizowanie ryzyka nadmiernej komercjalizacji kultury.

Ważnym wydarzeniem może stać się dla całego sektora pozarządowego w Polsce wejście w życie przepisów zawartych w projekcie ustawy o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie. Ustawa ta została skierowana przez rząd do sejmu i jest poddana pracom parlamentarnym. Ustawa regulować będzie m.in. zasady nadawania organizacjom pozarządowym statusu organizacji pożytku publicznego a jednym z warunków uzyskania tego statusu będzie prowadzenie działalności w sferze zadań publicznych uznanych przez państwo za szczególnie ważne. Wśród tych zadań wymienia się także kulturę, sztukę, ochronę dóbr kultury i tradycji.

Projekt zakłada, że organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we współpracy z organizacjami pożytku publicznego. Jest to istotny zapis, zapewniający ciągłość współpracy administracji publicznej z partnerem społecznym. Obecnie współpraca ta jest dopuszczalna, ale nie jest obligatoryjna i jest zależna często od dobrej woli decydentów politycznych.

Organizacji pożytku publicznego przysługiwać będą pewne ulgi celne i zwolnienia podatkowe oraz - co najważniejsze - możliwość skorzystania z ofiarności podatników. Projekt przewiduje bowiem, że każdy płatnik podatku dochodowego od osób fizycznych będzie mógł przekazać 1% podatku należnego państwu, wybranej przez siebie organizacji pożytku publicznego. Będzie to wymagało od organizacji większej aktywności i promocji swej działalności, tak aby móc trafić do jak największej grupy ofiarodawców.

Szanowni Państwo !

 W 12 lat po przełomie ustrojowym w 1989 roku i 3 lata po wprowadzeniu pełnej dwuetapowej reformy samorządowej 1999 roku, Ministerstwo Kultury podejmuje szereg propozycji zmian, mających na celu usprawnienie realizacji zadań w obszarze kultury. Zmiany te i propozycje są przedmiotem stałych negocjacji i dialogu społecznego, dlatego też z tej trybuny nie będę ich referował, może w czasie dyskusji plenarnej będzie jeszcze okazja przedyskutowania, kwestii szczególnie istotnych dla ruchu regionalnego.

Szanowni Państwo!

Obecnym na tej sali uczestnikom VII Kongresu, wszystkim członkom regionalnych towarzystw kultury, a także ich sympatykom i sojusznikom pragnę podziękować za wieloletni wysiłek i trud ponoszony w dziele budowania dorobku kultury narodowej.

 Chcę wyrazić mój głęboki szacunek i wielkie autentyczne uznanie dla dotychczasowych dokonań oraz imponującego i wszechstronnego dorobku regionalnych towarzystw kultury. Możecie być Państwo dumni z efektów swych działań i mieć uzasadnioną satysfakcję z realizacji własnych wizji i marzeń.

To jest ogromne zobowiązanie, by efekty Państwa działania były należycie spożytkowane i przynosiły korzyść wstępującym pokoleniom. Można to zapewnić przez konstruktywne harmonizowanie wielostronnych oddziaływań państwa i obywateli.

Jestem przekonany, że podstawowe tworzywo wspólnoty narodowej, jakim jest kultura może być budowane wspólnym wysiłkiem w ramach współpracy: administracji państwowej, władz samorządowych oraz praktyków pracy organicznej, jakimi są regionaliści polscy. Suma tych wysiłków będzie budowała konterfekt kultury polskiej, takiej kultury, która będzie atrakcyjna dla nas samych i dla naszych partnerów, dla innych narodów integrującej się Europy.

Pod adresem miłośników „małych ojczyzn” zgłaszam propozycję dalszej przyjaznej, PARTNERSKIEJ współpracy z resortem. W dialogu obywatelskim i konsultacjach społecznych wypracujemy najbardziej efektywny i optymalny model polityki kulturalnej w Polsce. Jednocześnie deklaruję, że regionalny ruch społeczno-kulturalny w swoich działaniach będzie wspierany przez Ministerstwo Kultury według przyjętych i akceptowanych reguł prawnych. Możecie Państwo oczekiwać takiej pomocy ze strony resortu.

Przekazuję Państwu życzenia dalszego trwania w służbie ojczyzny i narodu, spełniania misji społecznego posłannictwa, realizacji ambitnych planów i zamierzeń, a także wszelkiej pomyślności w osobistym życiu.

Czynię to w imieniu własnym oraz Pana Ministra Waldemara Dąbrowskiego, który zmuszony był odwołać swój przyjazd tutaj do Państwa ze względu na pracę nad budżetem, co jest jak sądzę równie ważne dla nas wszystkich obecnych na tej sali.

Pan Minister upoważnił mnie do zaznaczenia Jego szczególnej wrażliwości na kwestie będące przedmiotem obrad. Takich właśnie owocnych obrad VII Kongresowi życzę.